Της Έλενας Κούσιου Χατζηδημητρίου
Η διαφθορά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για κάθε σύγχρονη δημοκρατία. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών, αποδυναμώνει τους θεσμούς και δημιουργεί ένα αίσθημα αδικίας στην κοινωνία. Στον πυρήνα της αντιμετώπισής της βρίσκεται η Δικαιοσύνη και πιο συγκεκριμένα, η αποτελεσματική λειτουργία των δικαστηρίων.
Τα δικαστήρια δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός επίλυσης διαφορών. Είναι ο θεσμός που διασφαλίζει ότι κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω του νόμου. Όμως, για να μπορέσουν να επιτελέσουν αυτόν τον ρόλο, πρέπει να είναι γρήγορα, αξιόπιστα και διαφανή.
Σήμερα, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σύστημα απονομής δικαιοσύνης είναι οι καθυστερήσεις. Υποθέσεις που διαρκούν χρόνια δεν αποδίδουν δικαιοσύνη, την ακυρώνουν στην πράξη. Όταν η απόφαση έρχεται πολύ αργά, η εμπιστοσύνη των πολιτών κλονίζεται και το αίσθημα ατιμωρησίας ενισχύεται.
Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται στοχευμένες και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις:
- Πρώτο, η ενίσχυση των δικαστηρίων με νέες προσλήψεις δικαστικών λειτουργών είναι απαραίτητη. Χωρίς επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, καταρτισμένο σωστά, οποιαδήποτε προσπάθεια επιτάχυνσης καθίσταται ανεπαρκής.
- Δεύτερο, η αξιοποίηση της τεχνολογίας μπορεί να αλλάξει ριζικά την εικόνα της δικαιοσύνης. Η ηλεκτρονική διαχείριση υποθέσεων και οι ψηφιακές ακροάσεις μπορούν να μειώσουν τη γραφειοκρατία, να εξοικονομήσουν χρόνο και να καταστήσουν τη διαδικασία πιο προσβάσιμη για όλους.
- Τρίτο, η ενίσχυση και αξιοποιήση της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης που ήδη λειτουργεί σε άλλα κράτη μέλη ώστε να υπάρξει μια αναδιοργάνωση και διαχωρισμός των υποθέσεων σε εξειδικευμένα τμήματα θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση του συστήματος. Όταν οι υποθέσεις εξετάζονται από δικαστές, διαιτητές και διαμεσολαβητές με εξειδίκευση στο αντικείμενο, η απονομή δικαιοσύνης γίνεται ταχύτερη και ποιοτικότερη.
Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί και στις παλαιές εκκρεμείς υποθέσεις. Η δημιουργία μιας ειδικής ομάδας, με αποκλειστικό στόχο την εκκαθάριση αυτών των υποθέσεων μέσω ταχύτερων διαδικασιών, μπορεί να δώσει άμεσες λύσεις σε ένα χρόνιο πρόβλημα.
Παράλληλα η διαφάνεια αποτελεί βασικό πυλώνα εμπιστοσύνης. Ένα πρακτικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσε να είναι η σταδιακή συλλογή και δημοσίευση βασικών στοιχείων σχετικά με τους χρόνους εκδίκασης στο κάθε δικαστήριο. Αυτό θα επιτρέψει στους πολίτες να γνωρίζουν τι να αναμένουν, ενώ παράλληλα μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για συνεχή βελτίωση του συστήματος. Για να είναι αποτελεσματικό, το μέτρο αυτό θα πρέπει να συνοδεύεται από ενίσχυση της ψηφιοποίησης και της οργανωτικής υποστήριξης των δικαστηρίων.
Ωστόσο, όπως και στη διαφθορά γενικότερα, καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει χωρίς την αντίστοιχη αλλαγή νοοτροπίας. Η Δικαιοσύνη δεν είναι μόνο διαδικασίες και νόμοι. Είναι και οι άνθρωποι που την υπηρετούν, αλλά και η κοινωνία που τη στηρίζει.
Η καταπολέμηση της διαφθοράς δεν είναι μια μάχη που κερδίζεται με μία μόνο κίνηση. Είναι μια συνεχής προσπάθεια που απαιτεί ισχυρούς θεσμούς, πολιτική βούληση και ενεργούς πολίτες.
Μια Δικαιοσύνη που λειτουργεί γρήγορα, δίκαια και με αποτελεσματικότητα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για μια κοινωνία που θέλει να προχωρήσει μπροστά με εμπιστοσύνη και αξιοπρέπεια.