Της Έλενας Κούσιου Χατζηδημητρίου
Το κυκλοφοριακό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι πόλεις της Κύπρου. Χιλιάδες πολίτες περνούν καθημερινά ώρες στους δρόμους, με άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής, την παραγωγικότητα και το περιβάλλον.
Το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό. Είναι βαθιά κοινωνικό και συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που έχουμε σχεδιάσει τις πόλεις μας και τον τρόπο που επιλέγουμε να μετακινούμαστε.
Γιατί οι νέοι δρόμοι δεν είναι λύση
Η μέχρι σήμερα προσέγγιση βασίστηκε κυρίως στην κατασκευή νέων δρόμων. Όμως η εμπειρία δείχνει ότι αυτή η λύση δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα, αντιθέτως το μεταθέτει.
Κάθε νέος δρόμος, πολύ σύντομα, γεμίζει ξανά με αυτοκίνητα. Όσο διευκολύνουμε τη χρήση του ιδιωτικού οχήματος, τόσο αυξάνεται η εξάρτηση από αυτό. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σε περισσότερη κίνηση, περισσότερη ρύπανση και περισσότερη ταλαιπωρία.
Οι γονείς ως κρυφά ταξί. Ακόμη μια πηγή κυκλοφοριακού
Ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής συμφόρησης δεν προέρχεται μόνο από τη μετακίνηση προς και από την εργασία, αλλά και από τις ανάγκες των παιδιών. Σήμερα, πολλοί γονείς, και όχι μόνο, συχνά ακόμη και παππούδες και γιαγιάδες λειτουργούν ως κρυφά ταξί, μεταφέροντας τα παιδιά από το σχολείο σε φροντιστήρια, αθλητικές δραστηριότητες και άλλες υποχρεώσεις.
Έτσι δημιουργείται ένα δεύτερο κύμα μετακινήσεων μέσα στην ίδια ημέρα. Το αποτέλεσμα είναι περισσότεροι δρόμοι γεμάτοι, περισσότερος χαμένος χρόνος και αυξημένο άγχος για ολόκληρες οικογένειες.
Το πρόβλημα δεν είναι ατομικό. Είναι συστημικό. Και άρα χρειάζεται συλλογικές λύσεις.
Αλλαγή νοοτροπίας και ουσιαστικές εναλλακτικές
Η πραγματική λύση περνά μέσα από την αλλαγή νοοτροπίας. Η χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς πρέπει να γίνει συνειδητή επιλογή για όλο και περισσότερους πολίτες.
Αυτό όμως δεν μπορεί να επιβληθεί. Πρέπει να καταστεί ελκυστικό. Όταν οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι αξιόπιστες, συχνές και εύχρηστες, τότε οι πολίτες τις επιλέγουν. Η πολιτεία οφείλει να επενδύσει σε σύγχρονα, αποδοτικά και διασυνδεδεμένα μέσα μεταφοράς που να εξυπηρετούν πραγματικά τις ανάγκες της καθημερινότητας.
Σχολικά λεωφορεία ως βασικό στοιχείο της καθημερινότητας.
Αν γνωρίζουμε ότι μεγάλο μέρος της κίνησης σχετίζεται με τα παιδιά μας, θα πρέπει να οργανώσουμε λύσεις που να βοηθούν και αυτά, αλλά και τους γονείς τους.
Γιατί να μην διαθέτει κάθε σχολείο το δικό του η ακόμη και δύο μικρά σχολικά λεωφορεία, που να καλύπτουν μια ακτίνα 5–7 χιλιομέτρων;
Με σωστό σχεδιασμό, τέτοια δρομολόγια θα μπορούσαν να εξυπηρετούν μεγάλο αριθμό μαθητών καθημερινά, μειώνοντας δραστικά τα αυτοκίνητα που συγκεντρώνονται γύρω από τα σχολεία τις ίδιες ώρες.
Μια τέτοια προσέγγιση δεν αφορά μόνο την κυκλοφορία. Αφορά τον χρόνο των οικογενειών, την ασφάλεια των παιδιών και την ποιότητα της καθημερινής ζωής.
Πόλεις σχεδιασμένες για ανθρώπους, όχι μόνο για αυτοκίνητα
Το κυκλοφοριακό δεν λύνεται μόνο με συγκοινωνίες, αλλά και με τον τρόπο που σχεδιάζουμε τις πόλεις μας.
Χρειαζόμαστε αστικές παρεμβάσεις που ενισχύουν τη βιώσιμη κινητικότητα. Καλύτερες συνδέσεις μεταξύ περιοχών, ασφαλείς διαδρομές για πεζούς και ποδηλάτες, και γειτονιές που επιτρέπουν στους πολίτες να καλύπτουν βασικές ανάγκες χωρίς να χρειάζονται αυτοκίνητο.
Όταν η πόλη γίνεται πιο λειτουργική και ανθρώπινη, μειώνεται και η ανάγκη για μετακινήσεις με ιδιωτικά οχήματα.
Μαθαίνοντας από διεθνή παραδείγματα
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι υπάρχουν λύσεις που μπορούν να προσαρμοστούν και στις δικές μας πόλεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Τζακάρτα, όπου τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα πιο ευέλικτο και προσβάσιμο σύστημα δημόσιων μεταφορών. Τα λεγόμενα μικρά λεωφορεία που κινούνται μέσα στις γειτονιές λειτουργούν σε μικρές αποστάσεις, συνδέοντας τις κατοικίες με τις κύριες γραμμές μεταφοράς. Αντίστοιχες προσεγγίσεις βλέπουμε έστω και σε τοπικό επίπεδο, όπως στη Λεμεσό με την μεταφορά παιδιών στις δραστηριότητες τους. Το ζητούμενο είναι να ενισχυθούν και να επεκταθούν σε όλες τις πόλεις.
Μετακινήσεις για όλους
Ένα κρίσιμο στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι οι ανάγκες των ηλικιωμένων.
Σήμερα, πολλοί άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας εξαρτώνται από συγγενείς ή τρίτους για βασικές μετακινήσεις προς γιατρούς, νοσοκομεία, υπηρεσίες ή ακόμη και το σούπερ μάρκετ.
Μικρά, ευέλικτα μέσα μεταφοράς που εξυπηρετούν τις γειτονιές μπορούν να δώσουν λύσεις, ενισχύοντας την ανεξαρτησία αυτών των πολιτών.
Από τις αποσπασματικές λύσεις σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο
Το κυκλοφοριακό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μεμονωμένα έργα. Απαιτείται ένας συνολικός σχεδιασμός που θα συνδυάζει υποδομές, συγκοινωνίες και αλλαγή συμπεριφοράς.
Η επένδυση σε δημόσιες μεταφορές, η ενίσχυση της συνδεσιμότητας και ο επανασχεδιασμός των πόλεων πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα.
Βιώσιμη κινητικότητα για ένα καλύτερο μέλλον
Το σκεπτικό μας είναι σαφές: πόλεις όπου οι μετακινήσεις δεν αποτελούν πρόβλημα, αλλά μέρος μιας ποιοτικής καθημερινότητας.
Η βιώσιμη κινητικότητα δεν είναι θεωρία. Είναι πρακτική ανάγκη για πιο λειτουργικές πόλεις, καθαρότερο περιβάλλον και περισσότερο χρόνο για τους πολίτες.
Και για να την πετύχουμε, πρέπει να αλλάξουμε όχι μόνο τους δρόμους μας, αλλά και τον τρόπο που σκεφτόμαστε τη μετακίνηση.