Το πρόβλημα
Παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με την Έρευνα της Στατιστικής Υπηρεσίας για το 2022, η Κύπρος δαπανά 5,83 δισ. ευρώ ετησίως για κοινωνική προστασία (21% του ΑΕΠ), εκ των οποίων τα 2,28 δισ. ευρώ αφορούν αποκλειστικά τη γήρανση και τις συντάξεις (40,6% των κοινωνικών δαπανών), μεγάλος αριθμός συνταξιούχων εξακολουθεί να ζει με ανεπαρκή εισοδήματα.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΥΣΥ, περίπου 100.000 συνταξιούχοι λαμβάνουν μηνιαίες συντάξεις μεταξύ €415 και €1.000 — ποσά που συχνά δεν επαρκούν για να καλύψουν βασικές ανάγκες, ιδιαίτερα στο σημερινό κόστος ζωής.
Ταυτόχρονα, ο δείκτης αναπλήρωσης συντάξεων στην Κύπρο είναι μόλις 42%, το τέταρτο χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ βρίσκεται στο 58%. Αυτό σημαίνει ότι οι Κύπριοι συνταξιούχοι χάνουν σχεδόν το μισό του εισοδήματός τους περνώντας από την εργασία στη σύνταξη — με έντονες οικονομικές επιπτώσεις και αυξημένο κίνδυνο φτώχειας.
Παρά το υψηλό δημοσιονομικό κόστος, η πλειονότητα των συντάξεων καταβάλλεται χωρίς εισοδηματικά κριτήρια, ενισχύοντας την καθολικότητα αλλά περιορίζοντας τη στόχευση των πόρων προς όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: Υψηλή δαπάνη – χαμηλή αναπλήρωση – εκτεταμένη ανασφάλεια εισοδήματος.
Η λύση
Προτείνεται η δημιουργία μιας Ενιαίας, Ανεξάρτητης Εποπτικής Αρχής Συντάξεων, η οποία θα διασφαλίζει ότι οι πόροι που δαπανώνται για συντάξεις αξιοποιούνται με τρόπο που:
- στηρίζει πραγματικά τους χαμηλοσυνταξιούχους,
- βελτιώνει τον δείκτη αναπλήρωσης,
- και ενισχύει τη βιωσιμότητα και διαφάνεια του συστήματος.
Βασικές αρμοδιότητες της Αρχής
Ανάλυση και διαφάνεια στοιχείων
- Ετήσια έκθεση με στοιχεία για τον δείκτη αναπλήρωσης, το κόστος συντάξεων, το ποσοστό φτώχειας στους ηλικιωμένους και τις δημογραφικές προβολές.
- Δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα και στις επιδόσεις του συστήματος.
Στοχευμένη χρήση των πόρων
Παρακολούθηση του τρόπου κατανομής των δισ. ευρώ που δαπανώνται ετησίως για ηλικιωμένους ώστε οι πόροι να κατευθύνονται κυρίως σε όσους έχουν εισοδήματα κάτω των €1.000.
Εισηγήσεις πολιτικής
Προτάσεις μέτρων για ενίσχυση χαμηλοσυνταξιούχων, αύξηση της αναπλήρωσης εισοδήματος, αναθεώρηση πλασματικών ετών, και σχεδιασμό επιδομάτων αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Θεσμική εποπτεία και έλεγχος βιωσιμότητας
Έλεγχος αντοχής του συστήματος στις πιέσεις της γήρανσης του πληθυσμού και στην αγορά εργασίας.
Οφέλη της πρότασης
- Προστασία των χαμηλοσυνταξιούχων: Στήριξη των 100.000 ατόμων που σήμερα επιβιώνουν με €415–€1.000 μηνιαίως.
- Αντιμετώπιση χαμηλής αναπλήρωσης: Μείωση της απότομης πτώσης εισοδήματος μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων.
- Καλύτερη αξιοποίηση δημόσιων πόρων: Βελτίωση της αποδοτικότητας των δισ. που δαπανώνται για γήρανση με στόχευση και έλεγχο.
- Εμπιστοσύνη, λογοδοσία, διαφάνεια: Ο κάθε συνταξιούχος θα γνωρίζει ότι υπάρχει ένας θεσμός που προστατεύει τα συμφέροντά του.
Καταληκτικό μήνυμα
Σε μια χώρα που δαπανά 2,28 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο για τη γήρανση και τις συντάξεις, δεν είναι αποδεκτό να υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχοι που ζουν με €415–€1.000 τον μήνα.
Με μια Ενιαία, Ανεξάρτητη Εποπτική Αρχή Συντάξεων, η Κύπρος μπορεί να εξασφαλίσει ότι τα χρήματα αυτά συμβάλλουν πραγματικά στην αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ποιότητα ζωής όσων εργάστηκαν μια ζωή.
Η στήριξη των χαμηλοσυνταξιούχων δεν είναι προνόμιο. Είναι ευθύνη.